2013/01/06

فاشیزمی زمان...زمان وەك فاشیست




La langue, comme performance de tout langage, n'est ni réactionnaire, ni progressiste ; elle est tout simplement : fasciste ; car le fascisme, ce n'est pas d'empêcher de dire, c'est d'obliger à dire.) roland barthes , , Collège de France, prononcée le 7 janvier 1977
زمان,وەك ئەداكردن و ئەنجامدانی هەمووزمانێكی قسەكردن , نە كۆنەپارێزە, نە پێشكەوتنخوازە, زمان زۆر بە سادەیی فاشیستە, چونكە فاشیزم رێگەگرتن نییە لە (وتن) بەڵكە ناچاركردنە بە (وتن). رۆلان بارت
ئەوەی زمان كۆنترۆڵ بكات, بوون كۆنترۆڵ دەكات.. یان بە مانایەك: مۆنۆپۆڵكردنی زمان , مۆنۆپۆڵكردنی بونی (ئینسانی و نا ئینسانییە ...زۆر دەمێكە بە تیۆرێكی كلاسیكیانەی زمان تەلقین دەكرێین : زمان ئامرازی پەیوەندی و ئاڵوگۆری بیرورایە..!! بێئاگا لەوەی زمان ئامرازی بەرهەم هێنانی (سەنتەر و كەنار, بەرهەمهێنانی دەسەڵات و هەژمونكردنە , زمان بە مانا هایدگەرییەكەی (ماڵی بوونە) نیشتەجێبوونی ئینسانیمان بە تەواوی (رەهەندە ئاسۆیی – ستوونییەكانیەوە ) لە زماندایە, كۆی ئاستەكانی زمان,(ئاماژەیی-قسەكردن- نووسین...) ڕەهەندە جیاوازە ئینسنییەكانمان تەجەلا ئەكەن... بەڵام ئەكتەری ناو زمان , ئەكتەرێكی خود وشیارە ؟ خودێكی ئاگادارە .؟ ئیرادەیەك هەیە لە جێگۆركێ كردن بە زمان لە ئاستە (لۆژیكی- گرامەری- دەلالییەكەی..)دا. پییەربۆردیۆی گەورە سۆسیۆلۆگی دونیا و ڕابەری قوتابخانەی (سۆسیۆلۆژیای رەخنەیی), برێكی زۆر هاوكارمانە لە تێگەیشتنمان بۆ زمان ,لە سەر ئاستە جیاوازەكانی( جیاكارییە كۆمەڵایەتیەكان), یا ئاستەكانی زمان لەكۆی كایەكاندا.. زمان لە نێو دوو كایەدا زۆرترین و گەورەترین (گەمەی پێوە كراوە) و وەسیلەی هەژموونگەرایی و بەرهەمهێنهێنەر و ماكینەی دروستكردنی دەسەڵات و هەژمونكردن و مانا و مەعریفە بوە, (كایەی ئاین و سیاسەت), ئەم كایانە , زمان بۆیان (گەمەیەكە) لە رێگەی بەرهەمهێنانی ئەفسانەو ماناو سیمبۆڵ و موقەدەس و دوالیزمەكانەوە ... (بوون) و بوونی ئینسانیمان كۆنترۆڵ یا مۆنۆپۆڵ ئەكەن.. ئینسان بەرهەم و دراوێكی زمانەوانەیە , ئەو لە لەحزەی لە دایك بوونیەوە ( سندوقێكی پڕ موفرەدەی ) بۆ ئامادەكراوە, كاری ئەم ئەكتەرە هەڵبژاردنیش نییە ,چ جای ئەوەی خالقی موفرەدەبێت...! دوورناڕۆین , كە لە ناو رەحمی دایكیشدا (مروڤ) بوونێكی زمانەوانی بێت..!!كاتێك ئێمە زمانێك فێر ئەبین, لە گەڵیدا (مانا حازر بەدەست و هەلومەرج و ستراكتۆرە (وجودی- كۆمەڵایەتی-سیاسی-ئابووری-)یەكانیشی وەردەگرین, هەرلە زماندا (تەفسیركرا و تەعریفكرا و پێناسەكراوەكان ) جەبرییەت و قەدەریەتی وجود ئامادە ئەبێت, جا ئەمە تەنها لە ئاستی (دەنگ و قسەكردندا نییە ) وەك ئەوەی( ژاك دوریدا) باسی ئەكات , دێتە ناو ئاستی نووسینەوەش..(گراماتۆلۆژی grammatologie). ئەو ئاستەی كە (دریدا ) باسی دەكات و بە وتەی ئەو , (میتافیزیكیای (عەقڵ سەنتەری logocentrisme- دەنگ سەنتەری phoncentrisme), لە ئەفلاتوونەوە تا دەگاتە هایدگەر.. لە ئاستە (قسەكردن)ەكەی زمان ئەدوێن, بێ گوێدان بە ئاستی نووسینی زمان... ئا لێرەوە (دریدا) باس لە (سەنتەر-كەنار) دەكات لە ئاستە جیاوازەكاندا..موفرەدەكان لە خۆیاندا (en soi) بێ لایەن و بێ حوكمن . بەڵام كە دێتە ناو (كۆنتێكستێكی زمانەوانییەوە ) لێوان لێو ئەبن بە (مانا, دال و مەدلول,جەبرییەت و ئیدۆلۆژیا..) چۆن..؟
یارو نەیار, پیاوبوون و ئافرەتبوون, نێر و مئ, شۆرشگێرو خیانەتكار, كۆن و تازە, جوان و ناشیرین, باش و خراپ, فەزیلەت و رەزیلەت, گەنج و پیر.... )ئەمانە لە ناو جەبر و مەدلولە زمانەوانییەكەیدا, فۆرمیولە كراون(ئەبێت لە بوونە میتافیزیكی و ئۆنتۆلۆژییەكەی گەرێین)... چینێ باڵاو هەژمونگەر , ئەو چین و هێزو گوتارەیە (كە كایەی) زمانەوانی بە دەستەو گەمە بە یاساو رێساكانی زمان ئەكات لە سەرجەم ئاستەكاندا, كاری دەستكاریكردن و پاشوپێشكردن و تەعریفكردنی (وێنەو ماناكانن).. كاتێك ئیدۆلۆژیایەك, هێزێكی سیاسی-كۆمەڵایەتی –ئابووری .. مێژوو ئەنووسێتەوە و دەیهێنێتە ناو زمانەوە , كاری دەبێتە دروستكردنی ماناو مەعریفە, كە ( بە بینراوی-نەبینراوی) دەسەڵات و شەرعییەتی بوون و مانەوە دروست ئەكات.. تا ئەو مەرزەی زمانی بە دەست بێت, ژیا ن و بزوێنەرەكانی بە دەستە... فاشیزم ,راسیزم, دكتاتۆریەت ,رەگەزگەرایی, نەتەواخوازی... بوونی زمانەوانین و شەرعیەتی بوون و مانەوەیان لە زمانەوە وەرئەگرن ) وەك چۆن تەعریفكراوی زمانەوانین, بە تێكشكان ودرزخستنە نا و گوتاری زمانەوانییانەوە , سەرەتای ئاوابوونیان دەست پێدەكات... شەرعییەتی شۆرشگێری, شەرعییەتێكی زمانەوانییە... شۆرشگێران تا ئەو جێگایە نەفەس درێژن كە زمان یارو یاوەریانە, لەو كاتەی زمان هەڵدەگەرێتەوە , زمان و موفرەدە زمانییەكانی دیكە لە دەرەوەی ویست و ئارەزووی ئەمان (درووست ئەبێت یا ئەدۆزرێتەوە) فۆرمێكی دیكە لە (هێزو قودرەت) سەردەردێنێت و چرۆكە ئەكات... جیاوازبوونی من و تۆ, تۆ و ئەو, دو هێزی(سیاسی- كۆمەڵایەتی) جیاوازییانە لە زمان و یاساكانی زمان..( كە كۆی هیزەكانی كۆمەڵگەی كوردی لە یەك ئەچن, لە وێنەو گرامەرو قسەكردن و نوسیندا... لە یەك ئەچن... دەسەڵات وئۆپۆزسیۆن دوزویەك جیاوازییان نییە) ستراكتۆر و بونیادی گوتاری زمانەوانیان وەك یەكە..! هیواو ئومێدێك بۆ دابڕانێك و قەتیعەیەك لە نێوان(نەوەكان) دا,لە پرۆسەی دەستبردنیاندایە بۆ زمانێكی تر, لە ئاستەكانی (ئاماژە و سیمبۆلەكان و موفرەدەو وێنەكانی ) بە تایبەتتر...بۆ ئەوەی لە گەڵ دوێنێدا, بۆ ئەوەی لە گەڵ ئەویتردا جیاوازبین و لەبوون بە هێزەو ببین بە بوون بە (كردار) ئەبێت , دەستكاری زمان بكەین, درزبخەینە ماناكانەوە, شەرعییەتە زمانەوانییەكانی (هێزە)كان بخەینە ژێر پرسیارەوە... وەك چۆن (نەوەی كۆن) بە خۆیان و حیكایەت و رەمزو سیمبۆڵ و شەرعییەتەوە لە زماندان, ئەبێت (نەوەی نۆێ) بە حیكایەت و سیمبۆڵ و شەرعییەتەوە بێنە ناو زمانەوە ..