2013/01/06

كولتوری نرخاندنی بێگانەو فەرامۆش كردنی خود



یاسین لەتیف
وتەیەكی سادە و زارەكی هەیە كە هەمیشە لە نێو خەڵكدا دووپات دەكرێتەوە و دەڵێن ((نەتەوەی كورد بەهای مرۆڤە زیندووەكانی  خۆی نازانێت كە مردن ئەو كات ئاوڕیان لێ‌ دەدەنەوە و دەیانرخێنن))  ئەم ڕستەیە چەندە بەلای هەندێك خەڵكەوە ساكارو سادە  بێت،…بەڵام پڕاو پڕ مانایەكی لۆژیكی هەیە و گوزارشت لەو كولتورو مۆراڵ و دیدگایەی  نەتەوەی كورد دەكات لە پەراوێز خستن و بێ‌ بەها كردنی كەسایەتی  هزرمەندەكانی خۆیدا .  بە تایبەتی لە نێو توێژی ئەكادیمی و ڕۆشنبیری و پسپۆرانی بواری سۆسۆلۆژیاو مێژوو سیاسەت لە كوردستان دا .
ڕەنگە ئەم لوت بەرزی و گرێ  دەروونیەی خۆ بە ((گەورە زان))  لە ڕواڵەتدا گرێیەكی سایكۆلۆژی  ناخودئاگاهی  بێت  لە نێو نەستی ئەو توێژەی سەرەوە كە ئاماژەمان پێدا و بو بێتە نەریتێكی سونەتی بۆ ماوەیی لە نێو كێڵگەی ڕۆشنبیری ئێمە ، بە بەردەوامی لە نێو مێژووی ژیانی ڕۆشنبیریماندا  هەمیشە خۆی مانفێست و نوێ‌ دەكاتەوە . .
ئەم ڕەوشە بووەتە كولتورێكی چەسپاو لە نێو كارەكتەرو پسپۆرانی بوارە جیاجیاكانی بواری زانستی و مرۆیی و سیاسی و كۆمەڵایەتی و فەلسەفی و مێژوویی .
ئەمەندە گرنگی بە بیرمەندێكی بیانی لە بوارێكی تایبەتیدا دەدرێت ،، گرنگی بە بەرهەمەكانی بیرمەندێكی كورد نادەن و پشت گوێی دەخەن ،  بەو ڕادەیەی هەندێك جار بە شەرمەزاری و بە كرداری گچكەی دەزانن ، تەنانەت تا ئەو جێگایەی گەر ناویشیان لە نێو نوسینەكانیاندا بێنن بە نا زانستی و نا لۆژیكی دەزانن ! ، ئەمە لە كاتێكدا ڕەنگە  تێكستی بیرمەندێكی كورد دە بەرابەر لە نوسینی ئەو بیرمەندە بیانیە بە بڕشت ترو..زانستمەند ترو.. دەوڵەمەند تر بێت لە ڕووی مەعریفی  ئەو  بوارەی كە كاكی توێژەری كورد توێژینەوەی تێدا ئەنجام دەدات . ڕەنگە بە باو بوون و جێگیر بوونی  ئەم هەژموونە كولتوریە دوگماتیزمەی ((خۆ بە كەمزان)) كە بارێكی سایكۆلۆژی كوشندە و نەگەتیفە بۆ  منی كورد لە بەرامبەر پیشەسازی  ڕۆشنبیری و شارستانیتی وكولتوری ئەوانیتردا ،  لە نێو فەزای ڕۆشنبیری و زانستی و ئەكادیمی ئێمەدا بووە بە دیدگایەكی ئەبستراكت ،، دەكرێت ئەم دیدگا ئەبستراكتە  وابەستە بێت بە مێژووی سایكۆلۆژی كاری سیاسی ئەو سیاستەمەدارانەی ناسیۆنالیزمی كورد كە لە خەباتی سیاسیاندا  و ،  لە هەموو قۆناغەكانی شۆڕش و ڕاپەڕینەكانی هەموو پارچەكانی كوردستان ((خۆیان بە بچوك و كەم)) هاتونەتە بەر چاو لە بەرانبەر ناسیۆنالیستەكانی داگیركەرەكانی كوردستان  و قەبڵاندنی  ئەوانی تری ((بێگانە))  بە برا گەورەو خۆ مەحدود كردنەوە بۆ دڵنەوایی و متمانە بەخشین بە ئەویدی باڵا دەست  . چونكە مێژووی چالاكی و بزاوتنی كێڵگەی ڕۆشنبیری ئێمە كاری  پیشەسازی و بەرهەم هێنانی مەعریفەو هۆشیاری زانستی و زانیاری نەبووە ، ئەمەندە سیاسەتیان كردۆتە پیشە داهێنان و ستاتیكای ئەدەب و هونەر و خەمی مرۆڤیان فرامۆش كردووە ..پتر خەم و خولیای تەواوكردن و سەر خستن و بە جێگەیاندنی پرۆژەی سیاسی بزووتنەوەی ناسیۆنالیستی كورد بووەو هیچێكی تر . بەو مانایەی مێژووی كێڵگەی ڕۆشنبیری ئێمە لە چركە ساتی گڵاڵە بوون و  دەست پێكردنی ئەم بزووتنەوەیەدا ئامێرێكی  هەڵسوڕاو بووە بە دەستی چەند سیاسیەت بازێكی كاڵفامەوە بە ئارەزووی خۆیان بە كاریان هێناون و ، بەهایەكی ئەوتۆیان نەبەخشیوەتە كایەی ڕۆشنبیری بۆ ئەوەی مەعریفە بەرهەم بێنێت  . هەمیشە كێڵگەی ڕۆشنبیری و كاركتەرەكانی  ئەم بوارەیان لە پەراوێزا ڕاگردوەو بۆ خزمەتی ستەمكاری و ئامانجە تایبەتیەكانی خۆیان  بە گەڕیان خستوون ،،مەگەر چەند ڕۆشنبیرێكی بە هەڵوێستی لێبترازێت  كە نەتوانراوە  ڕام و قەمتەر بكرێن  ، ئەوانیش بە پەنجەی دەست دەژمێردرێن . ڕاستیەك هەیە هەموومان دەیزانین سیاسەت تا ئێستاشی لە گەڵدا بێت بە لای سەركردایەتی ناسیۆنالیزمی كوردەوە  هیچ بەهایەكی ((زانستی و هونەری))  نەبووە و نییە ،، سیاسەت  و كاری سیاسی ئەو مانایە نابەخشێت كە بریتی بێت لە پۆڵین كردنی چینەكانی كۆمەڵگاو ستراتیژی پێكەوە ژیانی كۆمەڵایەتی و سیاسی و ،،چەسپاندنی دادوەری كۆمەلایەتی و پتر فەراهەم كردنی  بەهای ئازادی و بە دیهێنانی ئاسودەی كۆمەلایەتی بۆ هاونیشتمانیان  …… هتد .
سیاسەت بە لای ئەو سیاسەتبازانەی كەوا ئەمڕۆ باڵا دەستن لە كوردستاندا  بریتیە لە كاری دیماگۆجی و تاكتیكی گەوجاندنی كۆمەڵگا .. سیاسەت بە لای ئەم توێژەی فەرمانڕەوانەوە بریتیە لە درۆو بە تاڵان بردنی سەروەت و سامانی نیشتمان و فریودانی هاونیشتمانان ،، بە كورتیەكەی ئەمە تێگەیشتنی ئەم سیاسەتبازانەیە لە میژووی خەباتی سیاسیاندا بۆ كایەی سیاسەت  ..بۆیە زۆرێك لە ڕۆشنبیرانمان گەر بە خۆیان بزانن یان نە ، لە مێژووی كاری ڕۆشنبیریاندا بە ژەهری ئەژدیهای ئەم دەعجانانە لە خشتەبران و ، لە باتی پیشەسازی مەعریفە ، بوون بە ئامێری پەخشانەوەی كاڵفامی و جهل بە ناوی خەباتی سیاسی و پرسی گەورەی نیشتمانی و هەندێك چەمك و دەستەواژەی  سەتحی و تڕوحات و بێ‌ بەها ،،تەنانەت كار گەیشتە ئەوەی خەڵك بە بینینی ئەنجامی كارەكانی ئەوان  دووچاری  قەیرانی وون بوونی ناسنامەو پاشەكشەیەكی سیاسی و مەعریفی و مەعنەوی ببێتەوە .. مایەی داخە ئەوەی گرنگە و بەهای زانستی و مەعریفی هەبێت لە كوردستاندا بایەخی پێنادرێت و پشت گوێ‌ دەخرێت . مەبەستم لەم نووسینەدا  ئەوەیە كە ماوەیەك لەمەو پێش بابەتێكم نووسی و لە ((ڕۆژنامەی هاوڵاتی)) خۆشەویست دا  بڵاو كردەوە سەبارەت بە گرنگی و بەهای مەعریفی پەرتووكەكانی  ئۆج ئالان وەكو نموونە كە تا ئێستا پسپۆرو توێژەرانی بواری ئەكادیمی ئێمە تەنانەت بایەخێكی لاوەكیشیان پێنەداوەو پشت گوێیان خستووە . جگە لەوەش  بیرمەندی بە تواناو خاوەن  وزەی مەعریفەی هاوچەرخمان هەنە لە ئاستی بیرمەندان و فەیلەسوفان و سۆسۆلۆژیەكانی وڵاتانی جیهاندایە ، بەڵام لای ئێمەی كورد نەك هەر بایەخ بە نووسینەكانیان نادەین و نایكەینە بنەمایەكی ڕۆشنبیری و سەرچاوەیەكی مەعریفی بۆ لێكدانەوەو تێگەیشتنی فەلسەفە و ڕەهەندەكانی  ژیانی ((كۆمەلایەتی و سیاسی و ڕۆشنبیری و ئابووری و كولتوری)) وڵاتەكەمان و كۆمەڵگەكەمان ، بە لایەنە پۆزەتیف و نەگەتیفەكانیەوە ، لە باتی سوود وەرگرتن  لە متنی تێكستەكانی ئەوان و داڕشتنی ڕێچكەو بیرۆكەی گونجاو بۆ دەرباز بوونی لەو كائویسانەی كۆمەڵگاكەمان كە لە بوارە جیاجیانی ژیاندا دووچاری بۆتەوە . كە چی لە لایەن هەندێك بە ناو خوێندەوار و ناعەقڵانی هێرشیان دەكرێتە سەرو ناوو ناتۆرەیان دەخەنە پاڵ و سوكایەتی بە نووسینەكانیان  دەكەن .